سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

این خط شکل نازک و ظریف خط محقق است و چون لطیف و نازک است آن را به گل ریحان تشبیه کرده اند ، تنها خطی است که از قلم 1.5 میلی متر درشت تر نوشته نمی شود و کاربرد آن در نوشتن قرآن های نفیس و فهرست کتب ادعیه استفاده می‌شود.

✅ منبع:”درامدی بر خوش نویسی _قلیچ خانی”

سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

خط محقق نخستین خطی است که مورد تهذیب و هندسی کردن ابن مقله قرار گرفته است. برخی از خطاطان، خط محقق را پدر خطوط (عربی) گفته‌اند. این خط از خطوط اصیل اسلامی می‌باشد و خط ریحانی از این خط استخراج شده است. محقق به معنی محکم، منظم و استوار است که این معانی بر این خط صادق است. زیرا شکل ها و حروف صحیح، کامل و واضح است و متداخل و تودرتو نیست و پیوستگی و پیچیدگی درآن دیده نمی شود. خط محقق نزدیکترین خط به کوفی ساده‌است.این خط در زمان عبّاسیان شهرت یافت و در نوشتن قرآن به کار می رفت.

✅ “منبع:درامدی بر خوشنویسی_قلیچ خانی

سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

ابن مقله خط هایی را که از کوفی منشعب شده بود تکمیل ساخت و اصل خط ها را بر مبنای سطح و دور پایه گذاری کرد و خطوط سته را قانون مند کرد. بنیاد و شالوده این خطوط بسیار شبیه همدیگر است. همین شباهت ها باعث شد که تنها خط ثلث (به نمایندگی از محقق،ریحان،توقیع ،رقاع) و خط نسخ که ساختاری متفاوت از دیگر خط ها دارد تا امروز استوار بماند.دلیل دیگر استفاده کمتر از این خطوط پیدایش نستعلیق بود.

✅ “منبع :درآمدی بر خوش نویسی _قلیچ خانی”

سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

ساختار پیچیده خط ثلث باعث شده ارزش عبادی پیدا کند و برای نوشتن سوره ها و کتیبه های تزیینی معماری استفاده شود . در ایران برای نوشتن سوره های قرآن کریم ، پشت جلد نویسی و کاشی کاری هنوز رایج است .خط ثلث در اندازه ای 2 میلی متر به بالاتر نوشته می شود که به نسبت ریز و درشتی آن 2تا3 میلی متر ثلث سرفصلی ، 3تا4 میلی متر ثلث مشقی و اندازه ای بالاتر را ثلث کتیبه می گویند.

✅ “منبع: درامدی بر خوش نویسی _قلیچ خانی “

سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

خط ثلث یکی از خطوط ششگانه ( نسخ ، ثلث ، رقاع ، محقق ،توقیع ، ریحان ) است که توسط ابن مقله در قرن 3 هجری ابداع شده است. این خط بسیار به خط نسخ شباهت دارد ولی حروف آن تند و تیزتر است و دور خمیدگی آن بیشتر از نسخ است.
قلم در نگارش خط ثلث پرتحرک و مواج است و در انتهای حروف دنباله ها و رشته های باریک و نازکی دیده می شود که گاه رو به پایین  و گاه رها شده و قوس دار است . این خط در حوزه عثمانی از قدیم رایج بوده و بیشترین کاربرد را در حوزه فرهنگی کشور ترکیه دارد.
✅ “منبع: از الفبا تا هنر _غلامرضا راه پیما”

سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

برخی خوش نویسان، خط نسخ را با تفاوتهایی، به مانند خط ثلث دانسته اند و کسانی آن را باریک ثلث معرفی کرده ،اما خط شناسان معاصر معتقدند خط نسخ پیش از آن که به خط ثلث شباهت داشته باشد به محقق نزدیک است؛ اگرچه از احکام ثلث نیز بهره مند است.
✅ “منبع:درآمدی بر خوش نویسی _ قلیچ خانی “

سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

خط نسخ توسط هنرمندان بسیاری، از ابن مقله تا محمد قمی در قرن 12 قمری , مورد تکامل قرار گرفت و بر زیبایی آن افزوده شد. اما قله درخشان خط نسخ، میرزا احمد نیریزی است. او به دربار شاه سلطان حسین صفوی راه یافت و به لقب سلطانی مفتخر شد و با قلم قدرتمند خویش و نبوغ خود این خط را به اوج کمال رساند . به خاطر احترام به وی، نام نسخ ایرانی را به نام نسخ نیریزی می شناسند. تصویر فوق مربوط به صفحه ای از قرآن بسیار نفیسی است که به قرآن امام عصر شهرت دارد و او آنرا وقف امام عصر کرده است.
✅ “منبع:درامدی بر خوشنویشی _قلیچ خانی”

سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

خط نسخ مغربی،به شیوه ای از خط نسخ گفته می شود که خوش نویسان و کاتبان مغرب زمین آن را می نوشته اند. در این گونه خط نسخ ،دهان حروف عین و غین و چشمه حروف ص و ض گشاده نوشته میشده است و دامن میم دارای حلقه ای متمایل به طرف راست و آغاز و انجام حروف بزرگ و دور آن ها کم بوده است. ابن خلدون از گونه خط مزبور یاد کرده و درباره زیبایی آن که به زیبایی خط مشرقی نمی رسیده سخن گفته است.

سیر تکامل خط در ایران

سیر تکامل خط در ایران

خط نسخ در هر منطقه ای از مقتضیات محلی تاثیر گرفت و گونه ای پیدا کرد ,طوری که مثلا نسخ “ترکی” در میان خوش نویسان ترکی با حروفی ظریف متمایل به سمت چپ رواج یافت. نسخ “عراقی” در میان خوش نویسان ماورالنهر و توابع آن با حروف باریک و کوتاه و الف ولام هایی که مانند میخ می ماند معمول شد. در “ایران” با دور مدورتر و سطح مستقیم تر و حروفی کشیده تر رواج یافت .